COVID-19 Salgınının Arkasındaki Matematik
6 Mayıs 2020

COVID-19 Salgınının Arkasındaki Matematik

Dünya gündemine oturan COVID-19 salgınına ilişkin gözler devlet yetkililerden, bilim adamlarından ve sağlık profesyonellerinden gelecek açıklamalara çevrilmişken, koronavirüse ilişkin günlük haberler de matematikle dolu: Oranlar ve veriler, çizelgeler ve grafikler, olasılıklar… Salgını ve bununla ilişkili tüm sosyal ve ekonomik sonuçları anlamaya çalıştığımız bugünlerde matematiksel ve istatistiksel okuryazarlık mevcut krizi anlamak için büyük önem taşıyor. Önlemlerin alınması geciktiğinde ne olur? Sosyal mesafeye uymamanın sürece etkisi nedir? Normale dönmek ne zaman güvenli olacak? Bu sürecin ekonomiye etkisi ne olacak? gibi pek çok soruya yanıt ararken işte salgının arkasındaki matematik:

406 sadece bir sayı değil!

Fiziksel teması azaltmak için alınan önlemlerden sosyal mesafelendirme, COVID-19 gibi damlacık ve temas yolu ile bulaşan bir hastalığa karşı ilk savunma hattıdır. Bu önlemin enfeksiyonun yayılmasının önüne geçme noktasında nasıl bir etki yaratabileceğine bakacak olursak; Kaliforniya San Diego Üniversitesi tıp profesörlerinden Robert A. J. Signer'ın hesaplamaları 3 farklı senaryo özelinde 30 günlük süre zarfında yeni enfeksiyonların sayısını tahmin etmeyi mümkün kılıyor. İlk senaryoya göre sosyal mesafeye uyulmazsa enfekte olmuş bir kişi ortalama olarak 5 gün içinde virüsü 2,5 kişiye geçiriyor. 30 gün sonunda ise yeni enfeksiyon sayısı 406’ya ulaşıyor. Bu noktada alınacak yüzde 50'lik bir tedbir ile 30 gün sonra bir kişinin neden olduğu yeni enfeksiyonların sayısı ortalama 15 kişiye gerilerken, yüzde 75'lik bir değişiklik ile ise 2,5 yeni vaka tespiti ile sağlık hizmetleri üzerindeki yükün büyük ölçüde azalabileceğine ve ülkelerdeki yeni vaka tespitinin de hızlı bir şekilde gerileyeceğine dikkat çekiliyor.

Zamanlama her şeydir

Yukarıdaki sayılar matematiksel tahminlerin sonuçları olmakla birlikte, uzmanlar sosyal mesafeleri çeşitli açılardan da ele alıp inceliyor. Yapılan bir araştırmada salgını önlemek için gereken sosyal mesafe tedbirlerinin zamanlaması ve büyüklüğünü belirlemek için simülasyonlar kullanılmıştır. Buna göre okulların kapatılması, semptomların görüldüğü anda kişilerin karantinaya alınması, bireyin yüzde 50 oranında evden çalışma ortamına sahip olması, bireylerin toplulukla olan temaslarını her gün yarıya indirmesi ve bu 4 önlemin aynı anda uygulanması ile vaka sayılarının kontrol altına alınabileceği öngörülüyor. Araştırmanın sonuçlarına göre herhangi bir önlem alınmadığında nüfusun yüzde 65'inin hastalığa yakalanabileceği tahmin ediliyor. Ancak, bunun yerine 4 önlemin bir kombinasyonu uygulandığında 4 haftalık bir gecikme ile önlemin alınmasının bu oranı yüzde 45’e, 3 haftalık gecikmede yüzde 21’e 2 haftalık gecikmede ise yüzde 7’ye çekeceği belirtiliyor. Burada özetle sosyal mesafe tedbirleri gecikmeyle hayata geçirilirse vaka sayısının da önemli ölçüde artacağı gerçeğidir.

 

Grafikler ne anlatıyor?

Koronavirüs vakalarındaki değişim oranlarını gösteren grafikler normale dönüşün ne zaman başlayabileceğine, sürecin ne zaman sona erebileceğine ilişkin tahminleri kolaylaştırıyor. Gerçek zamanlı dünya istatistiklerine yer veren “Worldometer” internet sitesinde yer alan Türkiye özelindeki veriler ve grafikler incelendiğinde günlük vaka sayısındaki ve aktif vaka sayısındaki düşüş dikkat çekiyor. Günlük vaka sayısı 11 Nisan’da şimdiye kadarki en yüksek seviyesini görmesinin ardından zaman zaman yükselişe geçse de aşağı yönlü trendini sürdürüyor. Aktif vaka sayısının ise 25 Nisan itibarıyla düşüş eğilimine geçtiği gözleniyor. Diğer tüm parametrelerin sabit kalması, tedbirlerin/önlemlerin devam etmesi durumunda haziran ayında toplam vaka sayısında da stabile geçiş bekleniyor. 

Geçmiş geleceğin feneri

COVID-19 salgını dünyanın karşılaştığı ilk epidemiyolojik kriz değildir. Amerikan New York Times gazetesinde yer alan bir makalede 1918’den günümüze kadar karşılaşılan büyük salgınlar ve etkileri ele alınıyor. Alan Cowell tarafından kaleme alınan makalede yer alan salgınlara ilişkin veriler günümüze de ışık tutuyor. Makalede 1918-1919 yılları arasında görülen İspanyol Gribi’nin yaklaşık 50 milyon insanın ölümüne neden olduğu belirtilirken, 1968'de ortaya çıkan Hong Kong Gribi’nin de sosyal izolasyon sağlanamaması sebebiyle 1 milyonu aşkın kişinin hayatına mal olduğu ifade ediliyor. Ayrıca devam eden küresel bir pandemi olan AIDS, tarihi bir pandemi olan Domuz Gribi’nin yanı sıra ve SARS, Ebola, MERS gibi salgın hastalıklar da koronavirüsün mevcut sürecini anlama noktasında önem taşıyor.  

 

Küresel ekonomiye etkileri

Koronavirüs pandemisinden kaynaklanan ekonomik zararın büyüklüğünü net bir şekilde ortaya koymak mümkün olmasa da ekonomistler arasında küresel ekonomi üzerinde ciddi olumsuz etkilerinin olacağına dair yaygın bir fikir birliği var. Almanya merkezli istatistik portalı Statista’nın araştırmasına göre 2020 yılında küresel reel Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın (GSYİH) koronavirüs pandemisi nedeniyle bir önceki yıla kıyasla yüzde 0,5 oranında azalması bekleniyor. G20 ülkelerinde ise 2020 yılında GSYİH’deki gerilemenin bir önceki yıla oranla yüzde 0,4 seviyesinde gerçekleşeceği tahmin ediliyor.

 

KAYNAKLAR:

https://www.statista.com/topics/6139/covid-19-impact-on-the-global-economy/

https://www.statista.com/chart/21198/effect-of-social-distancing-signer-lab/


Benzer İçerikleri Okumaya Devam Et

Well-Being

Yapılacaklar Listesi Nasıl Hazırlanır? En İyi "To Do List" Uygulamaları!

To do list, ofiste verimliliği ve üretkenliği artırmak isteyenler için pratik bir çözümdür. Türkçede yapılacaklar listesi şeklinde adlandırılan to do list, tamamlanması gereken görevleri hazırlamaya aracılık ed...

24 Mayıs 2024
Keşfet
Well-Being

Sağlıklı Bir Yaşam İçin Neler Yapmalıyız? Sağlıklı Yaşam Önerileri

Hayatın rutin akışı içerisinde fiziksel ve ruhsal sağlığınız için neler yapıyorsunuz hiç düşündünüz mü? Sağlıklı yaşam denilince pek çok insanın aklına sağlıklı gıdalar tüketmek ve vitamin takviyeleri gelir. An...

10 Mayıs 2024
Keşfet
Tümünü Gör
Tümünü Gör
Well-Being

Yapılacaklar Listesi Nasıl Hazırlanır? En İyi "To Do List" Uygulamaları!

To do list, ofiste verimliliği ve üretkenliği artırmak isteyenler için pratik bir çözümdür. Türkçede yapılacaklar listesi şeklinde adlandırılan to do list, tamamlanması gereken görevleri hazırlamaya aracılık ed...

24 Mayıs 2024
Keşfet
Well-Being

Sağlıklı Bir Yaşam İçin Neler Yapmalıyız? Sağlıklı Yaşam Önerileri

Hayatın rutin akışı içerisinde fiziksel ve ruhsal sağlığınız için neler yapıyorsunuz hiç düşündünüz mü? Sağlıklı yaşam denilince pek çok insanın aklına sağlıklı gıdalar tüketmek ve vitamin takviyeleri gelir. An...

10 Mayıs 2024
Keşfet
Well-Being

Renklerin Anlamları ve Psikolojimiz Üzerine Etkileri

Renklerin duygular üzerindeki etkisi çoğu zaman fark edilmese de büyük bir önem taşır. Düşüncelerimizde, ruh halimizde ve karar verme aşamamızda renklerin birçok etkisi vardır. Bundan dolayı ev dekorasyonunda y...

6 Mayıs 2024
Keşfet
Well-Being

Motivasyon ve Kişisel Gelişiminize Etki Edecek 15 Film Önerisi

Zaman içerisinde düşen motivasyonunuzu yeniden kazanmaya çalışırken filmlerden yardım alanlardan mısınız? Empati duygunuzu kullanmanızı sağlayan motivasyon filmleri, kendi hayatına uyarlayabileceğiniz çeşitli d...

1 Mayıs 2024
Keşfet
Well-Being

Size İlham Verecek En Etkili Başarı Sözleri!

Başarı, insan yaşamında motivasyon sağlayan ve bireyleri hayata bağlayan önemli yaşam unsurlarından biridir. Başarılı insan, hedeflerine ulaşarak tatmin olur ve bu tatmin motivasyonunu daha fazla artırır. İş ya...

22 Mart 2024
Keşfet
Well-Being

Yoga Nasıl Yapılır? Yoga Serüveninde Yoga Dersleri Almanın Faydaları

Geçmişi MÖ 3300 yılına kadar uzanan yoganın ilk keşfi, Pakistan’daki İndus Vadisi’ne dayanır. O dönemde vadide yaşayan uygarlıkların yogayı andıran törenleri ve duruşları, bugünkü arkeolojik kazılara konu olmuş...

21 Mart 2024
Keşfet
Well-Being

Zihin Haritası Nedir? Zihin Haritası Tekniği Nasıl Uygulanır?

Düşünceler ile fikirleri düzenlemek için kullanılan güçlü araçlardan biri de zihin haritası tekniğidir. Karmaşık konuları basitleştirmeye ve daha yaratıcı şekilde düşünmeye olanak tanıyan zihin haritası, merkez...

13 Mart 2024
Keşfet
Well-Being

10 Maddede Hedef Belirlemenin Püf Noktaları!

Hem iş hayatında hem kişisel yaşamda hedef belirlemek, başarıya ulaşma konusunda önemli bir destekleyicidir. Doğru şekilde oluşturulmuş hedefler yeni davranış kalıplarını teşvik ederken aynı zamanda değerli kon...

29 Şubat 2024
Keşfet
Well-Being

Çalışmaya Mola: Evden Çalışırken Yapabileceğiniz 10 Spor Hareketi!

İş temposu ve teknolojinin getirdiği uzaktan çalışma imkanlarıyla birlikte evden çalışmak giderek yaygınlaşıyor. Ancak bu avantajlı durum bazen dezavantaja dönüşebilir. Evden çalışıyor olsak da yoğun iş günleri...

28 Şubat 2024
Keşfet
Well-Being

Kendimizi Nasıl Tanıtırız? En Etkili Kendini Tanıtma Örnekleri

Günümüzde pek çok kişi profesyonel yaşamında kendini tanıtma tekniklerine başvuruyor. Kendini tanıtma teknikleri mülakat sorularını cevaplamaktan iş ağı oluşturmaya kadar birçok alanda kullanılabiliyor. Kendini...

12 Şubat 2024
Keşfet
Well-Being

Beyninizi Dinlendirecek 15 Müzik Önerisi!

Kariyerinizde, okulda veya kişisel yaşamınızda işler zorlaştığında veya yorulduğunuzu hissettiğinizde kendinizi rahatlatmak veya beyninizi dinlendirmek için pek çok farklı stratejiyi deneyebilirsiniz. Ancak bun...

30 Ocak 2024
Keşfet
Well-Being

Meditasyonun Daha Önce Hiç Duymadığınız Faydaları!

Yoğun iş temposu, sürekli değişen sosyal dinamikler, iş dünyasının getirdiği stres ve daha pek çok faktörden dolayı kendi iç dünyamızda huzur ve sakinlik bulmak her zamankinden daha zor olabilir. İşte, bu kaoti...

25 Ocak 2024
Keşfet
Çözümlerimiz hakkında bilgi almak için bize ulaş!

Çözümlerimiz hakkında bilgi almak için bize ulaş!

Çözümlerimiz hakkında bilgi almak için bize ulaş!